Ngày 8/4/2022, tôi đã trả lời phỏng vấn Đài PTTH Hải Phòng trong chuyên mục “Chuyện phố chiều” với chủ đề “Kiến trúc nhà ở nông thôn Việt Nam”. Nội dung gồm có: Nhắc đến nông thôn- làng quê Việt Nam ngày xưa, chúng ta thường nghĩ đến cây đa, bến nước, sân đình, đến lũy tre… Đó dường như là biểu tượng không thể khác của mỗi làng quê rồi. Ở đó có những ngôi nhà đơn sơ, mộc mạc. Trong hình dung về những ngôi nhà làng quê Bắc Bộ ngày xưa như thế nào. Phải khẳng định rằng, đời sống kinh tế- xã hội của nước ta nói chung và thành phố nói riêng đã có sự chuyển đổi mạnh mẽ trong những năm gần đây và rất khác so với ngày xưa. Từ đời sống kinh tế, văn hóa, truyền thống, cách thức sinh hoạt từ gia đình cho tới làng xã. Nhất là sự chuyển mình dễ nhận thấy đó là kiến trúc nhà ở nông thôn, cảm nhận như thế nào về sự thay đổi này. Kiến trúc ngôi nhà ở nông thôn Việt Nam nói chung và Hải Phòng có gì đặc trưng. Kiến trúc nhà cổ nhất ở làng quên tại Hải Phòng ở đâu. Đặt phép so sánh thì ngôi nhà ngày xưa và nay ở làng quê đã thay đổi như thế nào, cái được và chưa được của những thay đổi đó là gì. Không chỉ dừng lại ở cái được và chưa được, mà nhiều người còn cho rằng, quá trình đô thị hóa ở làng quê cũng đang diễn ra nhanh chóng, dẫn đến cả cái mất ở nơi này nếu không biết cách giữ gìn, quan điểm như thế nào. Người nông dân hiện nay xây nhà dựa trên một tư duy mới hơn, khi có điều kiện thì họ sẽ nghĩ đến xây nhà thật to, hoành tráng, phải chăng đó là tư duy chung và có phần nào đó bị dập khuôn hiện nay. Ở nông thôn, dường như vai trò của lực lượng Kiến trúc sư chưa ghi nhiều dấu ấn ở những công trình nhà ở được xây dựng mới, rào cản ở đây là gì. Nhà ở nông thôn đã dần bê tông hóa, tất nhiên đó là điều tất yếu trong xã hội phát triển, không thể bắt người dân sống trong một ngôi nhà ọp ẹp, thiếu vững trãi, thiếu tiện nghi. Để giữ được cái hồn quê không bị mất đi, nhìn từ việc kiến trúc xây dựng nhà ở, thì rõ ràng phải có các cơ quan hoặc chí ít là tài liệu hướng dẫn người nông dân xây nhà làm sao để phù hợp với điều kiện kinh tế, làm sao tốn ít mà lại đẹp. Vậy chúng ta đã có gì cho những điều đó, hay chỉ dựa trên những nghiên cứu và cảnh báo. Ở nông thôn, chúng ta khó lòng mà áp đặt một mẫu kiến trúc cho mọi ngôi nhà. Bài toán ở đây là phải tìm ra cho được một mô hình kiến trúc nhà ở thực sự hợp lý cho nông thôn hiện đại, điều này đặt ra thách thức như thế nào.
MT
