Ngày 24/11/2023, tôi trả lời phỏng vấn Đài PTTH Hải Phòng ở chuyên mục “Chuyện phố chiều” về chủ đề “Mô hình TOP”, nội dung như sau: Trong những năm gần đây, chúng ta hay nói đến mô hình TOD- tức là Transit Oriented Development. Nhưng thực tế, mô hình này đã có từ giữa thế kỷ 19 và phát triển mạnh vào thế kỷ 20 ở các nước phương Tây, có nhận xét gì về mô hình này. Hiện, các đô thị lớn của Việt Nam cũng đang bắt đầu áp dụng mô hình này, có cho rằng đây dường như là 1 xu hướng tất yếu. TOD là mô hình phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng, tạo điều kiện cho việc gia tăng mật độ dân cư; có nghĩa là, mô hình này có vẻ như phù hợp để áp dụng với những đô thị nén, cắt nghĩa một chút về đô thị nén. Như vậy thì phát triển theo mô hình TOD có thể giải quyết được những bất cập hiện nay của sự phát triển quá nóng ở khu vực đô thị trung tâm, nhất là những đô thị lớn đang trở nên quá tải. Nhưng trên thực tế hiện nay, nhiều thành phố lớn của Việt Nam đang phát triển đô thị theo hướng đa vệ tinh, nghĩa là hình thành những đô thị phân tán bên cạnh đô thị lõi; có thể kể đến như Hà Nội, TP. HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng đều đang theo định hướng này, vậy TOD có phù hợp không. Nhiều chuyên gia quy hoạch, kiến trúc cho rằng vùng Đông Nam Bộ được xem là nơi có thể thí điểm mô hình phát triển đô thị theo định hướng TOD, lý do là gì. Phát triển đô thị theo định hướng phát triển giao thông công cộng TOD đã được nhiều quốc gia thực hiện thành công; tuy nhiên, mô hình này khi áp dụng tại Việt Nam chưa thực sự phát huy hiệu quả là do đâu. Tại nhiều đô thị lớn ở Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc… đường sắt đô thị không cần được trợ giá, dù tiền thu về từ bán vé chỉ chiếm khoảng 30% doanh thu của các công ty vận hành. Phần lớn doanh thu của đường sắt đô thị đến từ việc cho thuê quảng cáo hoặc kinh doanh thương mại trên tàu, tại các nhà ga, khu vực phụ cận. Một nguồn thu rất lớn khác là từ các bất động sản xung quanh hệ thống đường sắt đô thị. Để các đô thị có thể áp dụng thành công mô hình TOD, Việt Nam cần phải chuẩn bị gì. Đô thị nén và đô thị đa vệ tinh, đâu sẽ là xu hướng chủ đạo, liệu có thể phát triển song song 2 hình thái đô thị này không.
MT
